|
|
||||||||||
| Sefydlwyd Dŵr Wrecsam yn 1863. Roedd tyfiant diwydiannol a chyflyrau iechydol gwarthus wedi cymell i bobl y ddinas i sefydlu Cwmni Dŵr Wrecsam. Am fwy na 50 mlynedd, cyn ffurfiad y Cwmni yn ystod cyfnod o dyfiant cyflym yn nhrefi diwydiannol, roedd sylw’r cyhoedd wedi ffocysu ar lanweithdra yn gyffredinol a’r cyflenwad ddŵr yn arbennig. Er yn y 17eg Ganrif, disgrifiwyd y ddinas fel "…Perl Sir Dinbych", erbyn rhannau cynnar o’r 19eg Ganrif roedd y cyflyrau glanweithdra darbwyllo yn druenus. Roedd rhaid i’r preswylwyr dibynnu’n gyfan gwbl ar ffynnu isel a phympiau am eu cyflenwad dŵr |
Ffotograff wedi ei gymryd oddeutu 1927 ac yn dangos ardal Dŵr Wrecsam a defnyddiwyd yn Stryd Egerton fel maes parcio’r cwmni. Casglwyd pentyrrau o hen bibellau metal o atgyweirio gollyngiadau ac yna wedi eu gwerthu am sgrap. |
|||
| Roedd amryw o ymgeision wedi eu gwneud gan wahanol ddiwydianwyr i ddarparu cyflenwad pibellog o ddŵr iachus, ond methodd yr ymdrechion yma ar sail costau. Fodd bynnag, ar ôl i Wrecsam dderbyn ei siarter o gorfforiad ar 23 Medi 1857, roedd y preswylwyr, yna’n rhifo 7,500, yn gobeithio byddai fwy o ddiddordeb yn cael ei gymryd i wella’r cyflyrau iechydol presennol. Amcan y cais am ymgorfforiad oedd y ddarpariaeth o “system dda o ddraeniad a chyflenwad gwell o ddŵr”. | ||||
|
Mae’r ffotograff archif wedi ei gymryd ar 14 Ebrill, 1891 ac yn dangos Cadeirydd y cwmni yn gosod y garreg ddathliadol ar Stryd Egerton. Mae hi dal yn bosib gweld y garreg ym Mhrif Fynedfa’r swyddfeydd. |
|
Gan nad oedd unrhyw beth wedi eu gwneud yn ystod y blynyddoedd olynol i wella’r cyflenwad dŵr, roedd nifer o bobl fentrus yn y dref wedi cymryd camau yn 1863 i sefydlu Cwmni Gwaith Dŵr gyda chyfalaf o £15,000 gyda’r pwrpas o ddod a chyflenwad pibellog o nant Pentrebychan i’r dref ac wedi ei hyrwyddo gan bil y Senedd daeth y Ddeddf Gwaith Dŵr Wrecsam o 1864. Cwblhawyd ac agorwyd Gweithiau Dŵr Wrecsam ar 11eg o Ionawr 1867. Roedd y gweithiau gwreiddiol yn cynnwys cronfa echdynnu yn is na beth sydd nawr yr amlosgfa, yn ogystal â chronfa storio a hidlyddion tywod araf yn ‘Packsaddle’. Cwblhawyd y gweithiau ac agorwyd ar 11eg Ionawr 1867. Trosglwyddwyd y dŵr i Wrecsam trwy lein beipiau 10” oedd, er yn newydd mewn rhannau, dal mewn defnydd. Mae’r gronfa echdynnu wreiddiol, hidlyddion tywod a’r gronfa gwasanaeth wedi gadael nawr, yn ddyledus yn rhannol i ddifrod trwy ymsuddiant mwyngloddiaeth. Wrth i boblogaeth y dre gynyddu, daw hi’n ofynnol i ddarganfod cyflenwadau ychwanegol o ddŵr, ac erbyn 1878, roedd cronfa ddal a chadw yng Nghae Llwyd ar y Mynydd Ruabon wedi eu hadeiladu. |
||
| Roedd yr ardal a chyflenwyd gan y cwmni wedi eu hymestyn i gynnwys rhan fawr o Ddwyrain Sir Dinbych a rhan fach o Sir y Fflint. I buro’r dŵr o Gronfa Cae Llwyd, adeiladwyd y Gweithiau Hidlo Gronwen. Roedd y gweithiau yma wedi eu hailwampio yn 1982. | ||||
| Ym 1904 roedd yr adeiladu o gronfa ddal a chadw arall yn Nhŷ Mawr ar Fynydd Ruabon wedi dechrau e’u chwblhau 4 mlynedd yn ddiweddarach. Roedd rhanbarth cyflenwi’r Cwmni nawr wedi ymestyn i mewn i Sir Gaer ac yn bellach i mewn i Sir Fflint, ac roedd y Ddeddf wnaeth awdurdodi’r adeiladu o’r gronfa hefyd adael i newid enw’r cwmni i Gwmni Dŵr Wrecsam a Dwyrain Sir Dinbych. Ym mlwyddyn y sychder yn 1921, meddiannwyd y Cwmni bwerau i echdynnu dŵr o’r lefel Parc Dydd. Adeiladwyd Gorsaf hidlo yn 1924, i ddelio’n gyntaf gyda’r driniaeth o ddŵr o Gronfeydd Tŷ Mawr a Chae Llwyd. Adeiladwyd y tŵr dŵr yma yn Etifeddiaeth a ddaeth i mewn i ddefnydd yn 1934 er mwyn creu dargadwedd i’r gweithiau a galluogi’r clorin i fod yn effeithiol fel diheintydd. Yn y flwyddyn sychder 1933, roedd y dŵr o’r lefel Parc Dydd wedi ychwanegu gan yr osodiad o bibell yn y siafft ‘Speedwell’ er mwyn pwmpio dŵr o’r gweithiau is yn y Mwyngloddion Minera. Yn 1945, roedd rhan fawr o’r ddeddfwriaeth gweithiau dŵr wedi eu caniatáu oedd, yn ymyl moderneiddio cod y gweithiau dŵr, wedi darparu i’r cyfuniad ymrwymiadau dŵr i mewn i unedau fwy. |
Tŷ Mawr Adroddwyd fod gan Dŷ Mawr ysbryd ei hunain hyd yn oed mewn ffurf ‘Frederick Storr’, un o’r peirianyddion ar y prosiect (sydd yn un o’r bobl a arweddwyd yn y llun o bosib). . |
|||
| Fel canlyniad o’r polisi cyfuniad, enillwyd Cwmni Dŵr Ruabon a Chwmni Cronfa Ruabon yn 1952, ymgymerwyd Cefn, Acrefair a Rhosymedre yn 1953, y Cwmni Dŵr Brymbo gyda’i gronfa dal a chadw ym Mhendinas, Nant-y-Ffrith a Llwyn Cyfynwy yn 1955, yr ymgymeriadau Garth a Bron o Ymgymeriadau Cyngor Dosbarth Gwladol Wrecsam yn Ebrill 1974, yn ogystal ag ymgymeriad Llandysilio o Gyngor Dosbarth Gwladol Llangollen. | ||||
| |
||||
| Tŵr dŵr Roedd y tŵr dŵr yn etifeddiaeth wedi ei adeiladu a’i dwyn i mewn i ddefnydd yn 1934 ac yn un o’r 8 gweithdy trin dŵr sy’n cyflenwi dŵr i gartrefi, ffatrïoedd, swyddfeydd ac ysgolion. |
Cyfnod o Newid Fel canlyniad o’r cyfuniadau yma, roedd y Cwmni’n ofynnol i weithredu nifer fawr o weithiau, mae’r mwyafrif dal o fewn defnydd, wedi eu hehangu a’r cyfleusterau wedi eu gwella yn ystod y cyfnod ers eu hamsugniad. Mae yna hefyd bolisi wedi bod i integreiddio’r gweithiau unigol fel bod dŵr yn cael eu trin yn y gweithiau nawr yn cael eu hamnewid i mewn i ardaloedd ni chyflenwyd yn flaenorol ganddyn nhw. Yn y modd yma, mae’r defnydd mwyaf economeg wedi eu gwneud o’r dŵr sydd ar gael. Yn ystod y cyfnod yma o gyfuniad, fydd y Cwmni’n ennill y pŵer i echdynnu hyd at 6 miliwn galwyn o ddŵr y dydd yn 1951 o’r Afon Dyfrdwy yn Sesswick, ac wedi cymryd dros yr orsaf bwmpio a gweithiau trin adeiladwyd gan Weinyddiaeth y Gweithiau i weini’r ffatri Arfau Rhyfel ar safle presennol y Stad Ddiwydiannol Wrecsam. Mae’r gweithiau yma hefyd yn cyflenwi dŵr heb eu trin i Stad Ddiwydiannol Wrecsam. |
|||
| Roedd pwerau echdynnu wedi eu cynyddu i 9 miliwn galwyn y dydd yn 1975. Y ffynhonnell yma yw prif weithiau'r Cwmni'r nawr, yn cyflenwi’r mwyafrif o Wrecsam trwy’r flwyddyn ac, wrth i’r cynnyrch o’r cronfeydd a Mynydd Ruabon lleihau yn ystod yr haf, gall cyflenwadau mor bell â Phenyffordd, Penymynydd, Brymbo, Coedpoeth, Rhostyllen a'r Waen. | ||||
|
Yn 1994, mae’r Cwmni, fel mae’n bodoli nawr, yn gyfuniad o nifer o ymgymeriadau. Y rhanbarth a chyflenwyd yw’r mwyaf gwledig o’r cwmnïoedd dŵr os yw’r meini prawf a defnyddiwyd yw’r nifer o gwsmeriaid a gweinwyd pob cilometr o brif gyflenwad. O’r cwmnïoedd c.c.c. newydd credwyd mai ond Dŵr De-orllewin Cymru sy’n fwy gwledig. Mae dŵr yn cael eu trin mewn 7 gweithle ac yn cael eu dosbarthu trwy 1,372km o Brif bibellau yn cynnwys 28 cronfa wasanaeth a 32 gorsaf cyfnerthu. Mae clorineiddiad syml wedi eu hymgymryd mewn un gweithle. Yn yr holl weithleoedd eraill, mae rhyw ffurf arall o driniaeth na clorineiddiad yn ofynnol, yn cynnwys arnofiant dŵr, straenio ‘mico’, hidlyddion disgyrchiant cyflym a clorineiddiad mawr a di-clorineiddiad wedi eu hymgymryd yn rhai o’r gweithleoedd. Credwyd mai ffatri arnofiant aer yng ngweithle Llwyn Onn yw’r ail mwyaf ym Mhrydain i drinio cyflenwadau dŵr cyhoeddus. |
||||
| Mae’r Cwmni, wedi ei ail grwpio i mewn i safle sengl yn Packsaddle, yn mynd nôl i’w tarddbwynt o Dŵr Wrecsam nol yn 1864. Ariannwyd y swyddfeydd newydd gan y cyfnewid o adeilad Stryd Egerton, sydd wedi eu meddiannu gan y Cwmni ers 1902, yn gwneud hi’n bosib delio gydag ymholiadau cwsmeriaid o bilio i gyflenwadau newydd, yn gyflym ac yn effeithiol, gydag un ymweliad. Ar yr un pryd a’r symud o Stryd Egerton i Packsaddle, Rhostyllen, roedd system telemetreg newydd wedi eu comisiynu, yn newid cyfarpar a gosodwyd yn 1983.
|
Prif Swyddfa yn Packsaddle  |
|||
| Mae’r system telemetreg bresennol a 22 gorsaf allan ac yn darparu fwy na 1,000 darn o wybodaeth pob chwe munud. Y system yw’r defnyddwyr mwyaf o radio dadreoledig pŵer isel yn Ewrop. Mae’r gallu gwell yn darparu’r sylfaen i’r dyfodol blaen gweledig. | ||||
| Ers sefydliad Dŵr Wrecsam yn 1864, mae’r diwydiant dŵr wedi gweld nifer o newidiadau. Heddiw, mae nifer o awdurdodau rheoli, megis yr ‘EA’ 'OFWAT’ a ‘DWI’ yn goruchwylio’r diwydiant dŵr. Mae’n betrus fydd ein rhagflaenwyr wedi sylweddoli naill ai’r cymhlethdod o’r Cwmni, neu’r maint o reoliad sydd yn llywodraethu ein gweithgareddau. | ||||
| Trawsnewidiad i Statws CCC Ym Mis Medi 1994 trawsnewidiodd y Cwmni o Gwmni Dŵr Statudol i ccc. Y Cwmni Daliannol yw “Dŵr Dyffryn Dyfrdwy” daeth i mewn i fodolaeth ar yr un amser. Ffurfiwyd Dŵr Dyffryn Dyfrdwy yn 1997 gyda’r uniad o Gwmni Dŵr Caer gyda Chwmni Dŵr Wrecsam. Roedd y ddau gwmni dŵr blaenorol a gwreiddiau oedd yn ymledu nôl i ganol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Casgliad Rydym yn edrych yn ôl ar adnodd mwyaf gwerthfawr y byd. Rydym yn gwneud hynny gyda’r gofal a’r sylw mwyaf mewn byd newidiol. Rydym yn adnabod pwysigrwydd gynllunio ymlaen, i sicrhau a pharhau ein safonau uchel o wasanaeth. Yn datblygu ein cynllun am ddŵr, rydym wedi edrych i ddarparu’r cydbwysedd cywir rhwng y gwasanaeth rydym yn darparu a newidiadau i’n cwsmeriaid. Rydym ni yn Dŵr Dyffryn Dyfrdwy ccc, yn ymrwymedig i gyflenwi’r dŵr yfed o’r safon uchaf yn y ffordd fwyaf effeithiol o ran cost, fel rydym wedi gwneud yn y gorffennol ac fel byddwn yn gwneud yn y dyfodol. Os hoffech dderbyn mwy o wybodaeth, cyngor neu gymorth, cysylltwch â 01978 846946 neu galwch fyned y Swyddfeydd yn Packsaddle, Rhostyllen, Wrecsam. |
||||
